Artykuły o Warszawie

Boże Narodzenie w Polsce

Gorączka bożonarodzeniowa zaczyna się już około miesiąca przed Wigilią. Gospodynie domowe zaczynają wielkie porządki, supermarkety zaczynają sprzedawać ozdoby choinkowe, różnego rodzaju producenci reklamują swoje produkty jako idealne prezenty dla najbliższych. Szczyt tego szaleństwa przypada na dzień 24 grudnia. Wtedy to większość Polaków (wyłączając tych, którzy lubią mrożonki) zaczyna polowanie na świeżego karpia. Wtedy też naprawdę dla mnie zaczynają się Święta. Jazda samochodem po mieście w poszukiwaniu najlepszej, najświeższej ryby na wigilijny stół, odwiedzanie wielkich centr handlowych, sklepów osiedlowych i bazarów, życzenia wesołych świąt nawet obcym ludziom, marznięcie i gorączkowe szukanie ozdobnego papieru po tym jak uświadamiam sobie, że prezenty nie mogą leżeć pod choinka ot tak; to wszystko przybliża do wieczoru.
A tak! Choinka. Tradycja mówi, że choinka powinna zawitać w domu właśnie 24 grudnia. Niektórzy Polacy przynoszą drzewko do domu wcześniej, bo tak jest czasami wygodniej, ale jeśli nie chcesz przeciwstawiać się tradycji, to choinka powinna pojawić się w domu właśnie w Wigilię. W niektórych przypadkach oznacza to przyniesienie sztucznego drzewka z piwnicy, czasami polega to na wybraniu najlepszego z bazaru choinek, w niewielu przypadkach pojechanie do lasu i scięcie upatrzonego wcześniej świerku. Ostatnia alternatywa jednak wymaga odpowiednich pozwoleń i jest rzadko praktykowana. Po przyniesieniu drzewka do domu zaczyna się rytuał przyozdabiania. Kolorowe bombki, papierowe łańcuchy, jabłka, orzechy i słodycze (szybko znikają przez Święta!) wieszane są na gałązkach. Następnie drzewko przyozdabiane jest światełkami. Kiedyś były to świeczki. Teraz ze względów bezpieczeństwa używa się światełek elektrycznych.

Gdy choinka jest gotowa, pani domu zaczyna smażyć karpia, najmłodsi członkowie rodziny nie odchodzą od pomalowanego mrozem okna. Dlaczego? Wypatrują pierwszej gwiazdki. Gwiazda ma być symbolem tej gwiazdy, która wiodła trzech króli do Betlejem w wieczór, gdy urodził się Jezus Chrystus. Gdy tylko mali obserwatorzy wypatrzą pierwszą gwiazdkę, uważa się, że można zacząć wigilijną kolację.
Kłamstwem byłoby stwierdzenie, że Boże Narodzenie w Polsce to święto tylko i wyłącznie religijne. Jest to również, a może wręcz przede wszystkim święto rodzinne. Wtedy to właśnie, w Wigilię Bożego Narodzenia, nabliższa rodzina zbiera się wokół stołu i dzieli się życzeniami, nadziejami i czymś jeszcze - opłatkiem. Wg polskiej tradycji przynosi się go wcześniej z kościoła, w którym został uprzednio poświęcony, a potem dzieli się z najbliższymi - rodziną i przyjaciółmi - życząc im wszystkiego najlepszego, spokoju i zdrowia. Opłatek jest cieniutkim i chrupiącym płatkiem chleba, najczęściej białym, ale bywają i kolorowe. Najciekawsze zdarzenie związane z tradycją opłatka ma miejsce na wsiach, z dala od wielkomiejskiego gwaru. O północy gospodarz domu bierze opłatek i idzie do zagrody podzielić się nim ze zwierzętami. To zwierzęta właśnie były pierwszymi istotami, które przywitały małego Jezusa na świecie. Dlatego też, raz w roku, właśnie o północy 24 grudnia zwierzęta przemawiają ludzkim głosem. Ciekawe co mówią, gdy mogą, ale mówi się, że pozostaje to tajemnicą pomiędzy nimi a gospodarzem.

Po podzieleniu się opłatkiem, kolacja wigilijna może zacząć się na dobre. Posiłek ten jest najważniejszą częścią Bożego Narodzenia. W polskich domach pielęgnuje się piękną tradycję przygotowywania jednego dodatkowego nakrycia Tradycja każe przyjąć każdego zagubionego wędrowca, który zapuka do naszych drzwi. Istnieją też różne inne tradycje dotyczące wigilijnego stołu. Pod obrusem powinno znaleźć się sianko na znak, że Jezus urodził się w stajence oraz by zapewnić wszystkim uczestnikom wigilijnej kolacji bogactwo w nadchodzącym roku.
Gdy rodzina i przyjaciele zasiądą do stołu, mogą rozkoszować się tradycyjną kuchnią polską. Wedle zwyczaju na stole powinno znaleźć się 12 potraw upamiętniających liczbę apostołów. Każdy powinien choćby spróbować każdej z nich. W niektórych domach dania podawane w Wigilię są prawdziwym dziełem sztuki kulinarnej. Między innymi można spróbować smażonego karpia, pierogów z kapustą i grzybami, śledzi w oleju i w śmietanie, barszczu z uszkami, kutii i wielu, wielu innych. Wszystkie dania są postne. Pomiędzy pysznymi daniami Polacy śpiewają kolędy. Są one bardzo ważnym elementem tradycji bożonarodzeniowej, a różnorodność ich jest bardzo bogata. Wśród międzynarodowych takich jak "Cicha Noc" istnieje mnóstwo typowo polskich kolęd.

W międzyczasie do drzwi może zapukać tajemnicza grupa. To kolędnicy. Tradycja ta już niestety niemal zanikła, szczególnie w miastach. Na wsiach czasami jednak jeszcze można spotkać kolorowo przebraną grupkę niosącą dla figlu kukły mające przestraszyć ludzi. Najpopularniejszą był Turoń, kłapiąca szczęką potworna głowa. Chodzono też z Gwiazdą wykonaną z kolorowego papieru lub z szopką przedstawiającą scenę narodzenia Chrystusa. Kolędnicy przebrani byli za różne postaci: babę, dziada, Trzech Króli, Cygankę, Żyda itd. Ich życzenia pomyślności na nadchodzący rok oraz kolędy były miło przyjmowane w kazdym domu i nagradzane drobnymi upominkami. Gdy kolędnicy pominęli któreś domostwo odczytywane to było za zły znak.
Gdy wszystko zostanie zjedzone, a wszystkie kolędy odśpiewane, nadchodzi ulubiony moment Świąt dla wszystkich dzieci (a może nie tylko dla nich?) - prezenty. Do niektórych domów podczas tej części wieczoru przychodzi pewien gość. To święty Mikołaj. Czasami jest to Gwiazdor (w Poznaniu i Wielkopolsce) albo Aniołek (na Śląsku). Pyta dzieci, czy były grzeczne i rozdaje prezenty. W części rodzin święty Mikołaj przychodzi wcześniej, gdy dzieci są w łazience albo akurat pomagają w kuchni, i zostawia prezenty pod choinką. Potem najmłodsze, umiejące czytać dziecko w rodzinie siada pod choinką i czyta bileciki przyczepione do prezentów. "Dla tatusia od świętego Mikołaja" mówi jeden, "od świętego Mikołaja dla Ali" mówi inny. Jeśli dzieci były grzeczne przez poprzedni rok dostają prezenty. Jeśli nie - rózgę. W rzeczywistości w większości przypadków małe urwizy dostają rózgę przyczepioną do pięknego prezentu. Wigilia Bożego Narodzenia kończy się w okolicach północy Pasterką w najbliższym kościele. Ludzie schodzą się, żeby świętować razem i razem odśpiewać kolędy. Ulice zwykle są już ciche, pokryte grubą warstwą śniegu, a uczestnictwo w takiej mszy jest niezapomnianym przeżyciem.
Następne dwa dni Bożego Narodzenia przeznaczone są na odwiedziny rodziny mieszkającej nieco dalej. Znów dzielony jest opłatek i wymieniane życzenia. Wspólny obiad jest godnym dopełnieniem całej tradycji, tym bardziej, że na stole pojawia się król tradycyjnej kuchni polskiej - bigos.

Jeśli zdecydujesz się spędzić Święta w Polsce, na pewno będzie to spokojny, pełen wyciszenia czas pełen zapachu smażonej ryby i pierogów, pełen śniegu i dźwięków kolęd.

Wesołych Świąt!